ÇOCUK KORUMA HİZMETLERİNDE KOORDİNASYON ERKEN UYARI SİSTEMİ
       Proje hedeflerine ve uygulanacak birçok faaliyete yönlendirdiği için, bu belge daha detaylı şekilde analiz edilmelidir.
• Risklere maruz kalmak, gelişimde geri dönülmez etkiler yaratmaktadır. Özellikle karşı karşıya kalınan riskler yüzünden kaçırılan olumlu gelişim fırsatları (örneğin, eğitimini tamamlama) bir daha elde edilemeyeceğinden çocuğun hem bugününü hem de yarınını etkilemektedir.
• 2005 yılında çıkarılan 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile öngörülen çocuk koruma mekanizması korunma ihtiyacı olan ve suça sürüklenen çocuklara yönelik her türlü bakım ve sağaltım (tedavi/terapi) süreçlerini kapsamaktadır.
• Önleyici sistem, olay meydana geldikten sonra müdahale eden sisteme göre çok daha geniş bir alanı kapsar, koordinasyona yönelik çalışmaların doğası da bu geniş alanı kapsamayı zorunlu kılmaktadır Bu da çocuğun biyopsiko-sosyal gelişiminin desteklenmesi bağlamında eğitim, sağlık, sosyal yaşam, barınma ve bakım gibi çok yönlü gereksinimlerin uygun şekilde karşılanmasını gerektirir.
• Bu ülke koşullarına uygun önleme ve müdahale alanları iyi tanımlanmış geniş ve sistematik çocuk koruma modelinin yapılandırılması ile sağlanabilecektir. EUS’nin üç bölümü bulunmaktadır:
1. Türkiye İçin Çocuk Koruma Hizmetlerinde Koordinasyon Modeli
2. Koordinasyon modelinin uygulanması için izlenmesi gereken strateji
3. Modelin uygulanması için faaliyet planı İki temel uygulama alanından oluşmaktadır:
1. Erken uyarı 2. Müdahale (kurumlar arası koordinasyon alanları
1. Merkezi Koordinasyon
2. İl Koordinasyonu
3. İlçe Koordinasyonu)
4. Bilgi Paylaşım Sistemi Bölüm
1 - Türkiye İçin Çocuk Koruma Hizmetlerinde Koordinasyon Modeli Bu bölümün iki temel uygulama alanı bulunur
– Erken Uyarı, Müdahale Alanı ve Kurumlar arası Koordinasyon Alanı.
1. Erken Uyarı Alanı Risk tarama süreci Çocuk Koruma Model’inin ilk adımı risk tarama ve tarama sonuçlarının etkin şekilde değerlendirilmesidir. 0-18 yaş arasında bulunan çocuklarla temas halinde olan kurumlar riski fark etme ve önleme sürecinin birincil sorumluluğunu taşırlar. Eğitim kurumları tarafından yapılan taramalarda riskin düzeyine göre farklı yol izlenir: Yüksek risk ya da çoklu risk varsa Ön Değerlendirme Ekibine başvurulur. Risk yüksek değilse veya birden fazla değilse ilgili sınıf öğretmeni/sınıf rehber öğretmeni, ilgili müdür yardımcısı ve Psikolojik Danışman’ın katılımıyla gerekli hizmetlerin planlanması için Risk Takip Kurulu toplanır. Bu toplantıda çocuğun gereksinimleri için uygun hizmetler planlanır ve gerekli yönlendirmeler aileye de bildirilerek yapılır. Ön değerlendirme ekibine başvurulduğunda süreci koordine etme sorumluluğu Ön Değerlendirme Ekibine geçer. Ancak, okul idaresi, öğretmen ve psikolojik danışman hem risk analizinde hem de önleme planının hazırlanması ve uygulanmasında Ön Değerlendirme Ekibi ile işbirliği yapar.
Birinci Düzey Yönlendirme Eğitimde öngörülen ikili yaklaşımın amacı, okul idaresinin ve psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin rol ve sorumluluklarını yerine getirmelerini sağlamak ve ön değerlendirme ekiplerinin karşılanamayacak bir iş yükü ile karşılaşmalarını önlemektir. Risk Takip Kurulu’na yapılan yönlendirme ‘’birinci düzey yönlendirme’’dir. Risk Takip Kurulu, öğretmen veya psikolojik danışman tarafından gündeme getirilen risk faktörünü inceler ve önlemek üzere ilin tüm imkânlarını kullanmayı da kapsayacak şekilde alınacak tedbirleri belirler. Birinci düzeydeki yönlendirme sonucunun beklenen etkiyi göstermemesi ya da risk koşullarının tekrarlaması ya da artması durumunda Ön Değerlendirme Ekibine başvurulur.
Ön Değerlendirme Ekibine Yönlendirme (İkinci Düzey Yönlendirme) Ön Değerlendirme ekibi öncelikle, eğitim hizmetleri, sağlık hizmetleri veya sosyal hizmetlerden gelen yönlendirmeler üzerine ilgili kurumlarda çocuğa ve ailesine ilişkin var olan bilgileri toplar ve ihtiyaçlarla ilgili ilk değerlendirme için ilgili kurumlardan (öğretmen, psikolojik danışman, sağlık personeli vb.) gelen meslek elemanları ile ‘’Strateji Toplantısı’’nı yapar. Bu toplantının amacı, çocuk/aile hakkındaki bilginin paylaşılmasını temin etmek ve bir eylem planı geliştirmektir. Toplantı, bu aşamadaki en önemli faaliyettir. Mevcut bilgiler gereksinim ve risk değerlendirmesi için yeterli değil ise, ‘’İleri Değerlendirme’’ sürecine geçilir. Bu değerlendirme sürecinde; çocuğun gelişimsel gereksinimleri, ebeveynlerinin ebeveynlik kapasitesi ve aile/çevre koşulları detaylı olarak ele alınır, risk değerlendirmesi yapılır ve gereksinimleri belirlenir. Yönlendirme Yapılan ileri değerlendirme sonucu iki farklı yol izlenebilir: a.) Aile önleme tedbirleri alınmasında işbirliği yapmak istediği takdirde, mevcut riskleri ortadan kaldırmak/en aza indirgemek için bir eylem planı geliştirilir ve aile ile paylaşılır. İlgili uzman personel belli aralıklarla bir araya gelir ve beklenen sonuçlara göre eylem planını değerlendirir. Bu değerlendirme ışığında, eylem planında ilgili değişiklikler (ek hizmetlere başvurma, hizmetin sonlandırılması vb.) gerçekleştirilir. b.) Aile önleme tedbirleri alınmasında işbirliği yapmak istemiyorsa, durum Ön Değerlendirme Ekibi tarafından hazırlanmış olan rapor ile beraber Çocuk Mahkemesi’ne müracaat için Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna devredilir. Ön Değerlendirme Ekibindeki sosyal hizmet uzmanı eğer aynı zamanda Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumunun bünyesinde ilgili birimde de görevli ise, hazırlamış olduğu rapor ve bu raporla ilgili adımları Sosyal Hizmet ve Çocuk Esirgeme Kurumu çalışanı olarak sürdürebilir. Müdahale Alanı: Çocuğun, çocuk koruma kanunu kapsamında hakkında yasal düzenlemelere gidilmesini gerektirecek bir durum ortaya çıktığında artık müdahale alanına girilmiş kabul edilir. Ön Değerlendirme ekibinin çocuk hakkında koruyucu ve destekleyici tedbirlerin alınmasının uygun olduğu hakkındaki değerlendirme raporunun Sosyal Hizmetler Kurumu’na iletilmesi ile kayıt altına alınmış ve süreç başlatılmış olur. Müdahale Alanı’nın 4 bölümü vardır: 1. Tedbirlerin Planlanması 2. Tedbir Kararlarının Alınması 3. Tedbirlerin Uygulanması 4. Tedbirlerin Denetimi 1. Tedbirlerin Planlanması: Ön değerlendirme ekibinin çocuk hakkında hazırladığı ileri değerlendirme raporu ya da doğrudan istismar şüphesi ile yapılan ihbar sonucu Sosyal Hizmetler Kurumunun hazırladığı sosyal inceleme raporu doğrultusunda çocuk hakkında alınacak tedbir karar(lar)ının planlanması ve müracaatını SHM ilgili birimi yapar. 2. Tedbir Kararlarının Alınması: Çocuklar hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir kararı, çocuğun annesi, babası, vasisi, bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu ve Cumhuriyet savcısının isteğiyle veya re’sen çocuk hâkimi tarafından alınabilir. Çocuk Koruma Kanununda yer alan tedbirler; danışmanlık, sağlık, eğitim, bakım/barınma ve diğer kanunlarda yazılı tedbirlerdir. Tedbir kararı; çocuğun risk altına girmiş olan yaşama; gelişme, korunma ve katılım haklarının güvence altına alınması amacıyla verilir. 3. Tedbirlerin Uygulanması: Danışmanlık ve barınma tedbir kararları, ilgisine göre il millî eğitim müdürlükleri, ilçe veya il sosyal hizmetler müdürlükleri ya da yerel yönetimlere, eğitim tedbiri kararı, ilgisine göre il millî eğitim müdürlüklerine veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürlüklerine, bakım tedbiri kararı, ilçe veya il sosyal hizmetler müdürlüklerine, sağlık tedbiri kararı, il sağlık müdürlüklerine gönderilir. Tedbir kararlarını yerine getirmekle görevli kişi, kurum veya kuruluşlar tarafından, bu tedbir kararlarının nasıl gerçekleştirileceğine dair bir plan hazırlanarak mahkeme veya çocuk hâkiminin onayına sunulur. Mahkemeye veya çocuk hâkimi, gerektiğinde uygulama planının değiştirilmesini isteyebilir. Tedbir kararını veren mahkeme veya çocuk hâkimi, uygulayıcıdan tedbir kararlarının uygulanıp uygulanmadığını, tedbirin hedefinin gerçekleşip gerçekleşmediğini, uygulanan tedbirin çocuğun gelişimini hangi yönde etkilediğini en geç üçer aylık sürelerle raporlandırılmasını ister. Tedbirlerin uygulanması, amaca uygun şekilde oluşturulmuş ve özel psiko sosyal destek programları ve bunları uygulama konusunda uzman personelin bulunduğu kurumlarda gerçekleştirilir. 4. Tedbirlerin Denetimi: Hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir kararı verilen, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı onanan, hükmün açıklanmasını erteleyen kararı verilen çocuğun denetim altına alınması kararı verilebilir. Koruyucu ve destekleyici tedbir kararı verilen çocuk hakkındaki kararın amacına ulaşmasını ve çocuğa etkin bir koruma ve gözetim hizmeti sunulmasını sağlamak için kararların yerine getirilmesinin izlenmesi ve denetlenmesi, Sosyal Hizmet Kurumu’nun görevidir (bugün Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’dür). Tedbir kararlarının denetimi ayrı bir ekip ve uzmanlık gerektirmektedir. Denetim görevlileri, çocuk ve aile ile işbirliği yaparak tedbirlerden beklenen amacın gerçekleşmesi için rehberlik hizmetleri sunmak için çalışır. Bu nedenle Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı İl Müdürlükleri Aile tedbirlerin denetimi işlerini yürütecek bir birim (büro) oluşturulması öngörülmektedir. Tedbir kararını ya da kararlarını yerine getirecek olan kurum veya kuruluşlarla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı İl Müdürlükleri kurulacak denetim büroları ile denetimli serbestlik şubelerinin işbirliğinde bulunması, çocuk hakkında denetim planı ve denetim raporlarının çocuk hâkimleri ve tedbiri yerine getirmekle yükümlü kurumda bulunan uzmanlarla birlikte hazırlanması öngörülmektedir. Kamu Vesayeti: Ailesi dışında korunmasına karar verilen çocuk ile ailesi arasındaki kişisel ilişkinin şekli mahkeme tarafından düzenlenir. Ailenin vesayet yetkisinin kaldırıldığı durumlarda çocuğa bir kamu vasisi atanır. Kamu vasisi, çocuğun yasal temsilcisi olarak bütün haklarını koruyacak yetkilere sahip olur. Bu özelliği ile çocuğun vekilinden, denetim görevlisinden ve danışmandan ayrılır, bu yüzden bu kişiler dışında biri kamu vasisi olarak atanır. 2. Kurumlar Arası Koordinasyon Alanı Bu alan proje faaliyetleri üzerinde büyük etkilere sahiptir, bu nedenle detaylı olarak ele alınacaktır. Merkezi Koordinasyon Ülke düzeyinde çocuk koruma alanında hizmetlerin yürütülüşü Merkezi Koordinasyon tarafından izlenir; başlıca görevleri, kurumlar arasında koordinasyonu sağlamaktır. Adalet Bakanlığı Müsteşarının veya görevlendireceği bir müsteşar yardımcısının başkanlığında; İçişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müsteşar yardımcıları, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı İl Müdürü ile Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürü ve Eğitim Dairesi Başkanı düzenli olarak toplanır. Çocuk koruma hizmetlerinin koordinasyonu için stratejik plan, il stratejik planları ve çalışma programları ile bunların uygulanmasına ilişkin raporlar ve çocuk koruma alanındaki istatistikler ve araştırma sonuçları dikkate alınarak bu aşamada hazırlanır. Merkezi Koordinasyona dâhil olan Bakanlıklar, Merkezi Koordinasyon stratejik planında yer alan hedefleri kurumsal planlarına aktararak uygulama planlarını hazırlar. Bakanlıkların uygulamalarında ortaya çıkan sorunlar, Merkezi Koordinasyon’a iletilir ve ortak çözüm stratejileri yeni stratejik planda esas alınır. İl Koordinasyonu İl koordinasyonu, çocuk koruma sürecinde il düzeyinde gerekli altyapının oluşturulması için mekân, personel ve hizmet içi eğitim gibi her türlü ihtiyacın karşılanmasını, koruyucu ve destekleyici tedbirlerin işbirliği içinde yerine getirilmesini sağlamak ile görevlidir. Çocuk koruma sistemindeki tüm kurum ve kuruluşların üst düzey yöneticileri vali ya da vali yardımcısı başkanlığında düzenli aralıklarla toplanır ve sekreterya hizmetlerinden Sosyal Hizmet Müdürlükleri sorumludur. Merkezi Koordinasyonun hazırladığı stratejik plana uygun biçimde il stratejik planını hazırlar. Planı ve uygulama raporlarını düzenli olarak Merkezi Koordinasyona gönderir. Valilik Çocuk Hizmetleri Koordinasyon Merkezi İl koordinasyonunun işlerliğini artıracak yetkilerin verildiği ve vali (ya da ilgili vali yar. )emrinde hizmet veren bir merkezdir. Merkezin tam zamanlı çalışan bir müdürü ve sekreteryası bulunur. Merkez çalışmalarını ilgili kurumların (ASPİM, sağlık, eğitim, kolluk yerel yönetim, denetimli serbestlik) çocuk korumadan sorumlu şube müdürlerinden oluşan bir çalışma grubu ile yürütülür. Bu merkezin amacı; il koordinasyonu düzeyindeki çocuk koruma hizmetlerini izleme, planlama ve uygulanmasını sağlama yükümlülüğüyle ilgili teknik çalışmaları yürütmektir. İlçe Koordinasyonu İlçelerde koruyucu ve destekleyici tedbirlerin yerine getirilmesinde kurumların koordinasyonu, il koordinasyonun işlevine paralel şekilde kaymakamlıkça yerine getirilir. Çalışmalarını merkezi koordinasyon ve il koordinasyonunun stratejik planını ve ilçenin ihtiyaçlarını dikkate alarak planlar ve ilçe düzeyinde karşılanamayan ihtiyaçları il koordinasyonuna bildirir. İl düzeyinde bütün ilçeler ile işbirliği içinde çalışmanın sağlanabilmesi için yılda en az bir kez il ve ilçe koordinasyonları ortak toplantı gerçekleştirir. Bilgi Paylaşımı Sistemi Çocuklar ile ilgili risk faktörlerinin izlenmesi, çocuk hakkındaki tedbirlerin ve sonuçlarının izlenmesi ve verilen tedbir kararları ile uygulamalarının izlenmesi alan çalışanlarının sahip olduğu bazı bilgilerin çalışanlar arasında paylaşımını gerekli kılar. Bu ihtiyaç, yöntem ve sınırlılıkları yasa ile belirlenmiş, kişisel verilerin kaydı ve paylaşımı açısından güvenliği sağlanmış ancak çocuğun yararının korunması için gerekli bilgilerin paylaşılmasına olanak veren bir bilgi paylaşım sisteminden yararlanılarak karşılanır. Ayrıca ülke genelinde çocuklara yönelik hizmetleri planlayabilmek için, çocuk koruma odaklı bir istatistik toplama ve analiz sistemi kullanılır. Çocuk Koruma Hizmetleri Koordinasyonu Modeli İçin Strateji Başlıca stratejik hedefler şunlardır: • Önlemeye odaklı ve adalet sistemi ile işbirliği içinde çalışan bir çocuk koruma modeli oluşturulması • Riskleri oluşmadan fark etme ve önlemeye odaklı çalışacak bir erken uyarı sisteminin oluşturulması • ÇK sistemine girişe ilişkin sorunların evrensel ÇK anlayışına uygun şekilde giderilmesi • Önleyici, koruyucu ve destekleyici tedbirlere ilişkin mekanizmaların etkili şekilde çalışmalarının sağlanması • Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanması ve denetimine ilişkin sorunların giderilmesi • İl Koordinasyonlarının stratejik düzeyde etkili şekilde çalışmasının sağlanması. Koordinasyon Modeli için Strateji’nin 10 bölümü bulunur. Bunlar; 1. Erken Uyarı Sistemi alanı: Farkındalık Yaratma - Duyarlılık 2. Erken Uyarı Sistemi alanı: Risk Tarama 3. Erken Uyarı Sistemi alanı: Ön Değerlendirme 4. Önleyici Hizmetlerin Geliştirilmesi ve Yaygınlaştırılması 5. Çocuk Koruma Sistemine Giriş Alanının Düzenlenmesi 6. Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler Alanı: Tedbire Karar Verilen Alan 7. Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler Alanı: Tedbirlerin Uygulandığı ve Denetlendiği Alan 8. Çocuk Koruma Sisteminin İl ve İlçe Düzeyinde Koordinasyonu Alanı 9. Çocuk Koruma Sisteminin Genel Yapısı 10. Stratejik Planın Uygulanması ve Uygulanmasının İzlenmesi 50 Eğitim sektörü bağlamında tanımlanan ve proje hedeflerimizle ilgili olan 10 bölüm içerisinde yer alan temel 15 (50 sorun içerisinden) sorun şunlardır: 1. Kurumların riskli koşullarda yaşayan çocukları ve ailelerini, ilçe ve il düzeyindeki önleyici tedbirlerin alınmasında sosyal hizmetlerin yeterince yapılandırılmamış olması nedeniyle önleyici hizmetlere yönlendirme işlevini yerine getirememesi. 2. Tüm düzeylerdeki önleme çalışmalarına yeterli kaynak ve personel ayrılamaması, 3. İl bazında farklı kurumlar tarafından sunulan önleyici hizmetlerin birbiri ile işbirliği ve koordinasyon içinde çalışmamaları ve önleme ve müdahale tedbirleri için ayrılan kaynak ve kapasitenin kurumlardaki uzman personel ve müşteriler tarafından bilinmemesi. 4. Kurumu başarısız göstermemek için riskli çocukları yönlendirmeme ya da yardım edebilecek mercilere bildirmeme eğilimi. 5. İhbarları alarak korunma ihtiyacı olan çocuğun durumunu değerlendirecek çok disiplinli bir değerlendirme sisteminin olmaması 6. İhbarları almaktan ve duruma müdahale etmekten sorumlu ‘’tek bir giriş’’ kapısının ve standart bir uygulamanın bulunmaması. 7. Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin denetimi ile ilgili bir sistem kurulmamış ve uygulama standartlarının geliştirilmemiş olması, 8. Eğitim sistemi içinde önleyici hizmetlere öncelik verilememesi, ilde var olan koruyucu önleyici hizmetlerin bilinmemesi ya da çocuk ve ailelerin etkin bir şekilde yönlendirilememesi. 9. İllerde yeterli sayıda aile eğitimleri ve aile müdahale programlarının bulunmaması. 10. Öğretmenlerin iş yüklerinin yoğunluğu yüzünden hem taramaları yapma, hem de öğrenci ve velisi ile detaylı görüşmeler yapma zamanlarının çok kısıtlı olması 11. Detaylı gözlem olanağı veren ev ziyaretlerinin zaman darlığı yüzünden yapılamaması. 12. Çocukların okul dışında zamanlarını güvenli ortamlarda geçirme imkânlarının az olması 13. Mahkemelerin yeterli sosyal inceleme yapmadan ve raporlar hazırlamadan kararlar alması 14. Mahkemelerin ve savcılıkların ortak veri kayıt ve paylaşım sisteminin olmaması 15. Temel görevi taktik düzeyde kurumlar arasında koordinasyonu sağlamak olan İl Koordinasyonlarının bunu destekleyecek işlevsel mekanizmadan yoksun olması nedeniyle etkili çalışamaması İK toplantılarına kurumlardan üst düzeyde katılım olmaması. . Üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ile mahkeme hâkim ve savcıların katılımları yapılandırılmalıdır. Çocuk Koruma Sisteminin İl ve İlçe Düzeyinde Koordinasyon Alanı proje hedefleriyle yakından ilgili olduğu için özel bir vurgu yapılacaktır: ÇK sisteminin il ve ilçe düzeyinde koordinasyonuna ilişkin temel sorunlar şunlardır: • Temel görevi taktik düzeyde kurumlar arasında eşgüdümü sağlamak olan İl Koordinasyonlarının bunu destekleyecek işlevsel mekanizmadan yoksun olması nedeniyle etkili çalışamaması,. • Sosyal hizmetler müdürlüklerinin kendilerine verilen İl Koordinasyonlarının sekreterya görevini yapmakta zorlanması. • İK toplantılarına kurumlardan üst düzeyde katılım olmaması. • Üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ile mahkeme hâkim ve savcılarının İK toplantılarına katılmaması. • İl düzeyinde ihtiyaçların tespit edilmemesi ve bir çalışma programının bulunmaması. • İlçe koordinasyonlarının neredeyse hiç çalışmaması. Koordinasyon modelinin uygulanması için stratejideki temel hedefler (özet) şunlardır: • Önlemeye odaklı ve adalet sistemi ile koordinasyon içinde çalışan bir çocuk koruma modeli oluşturulması • Riskleri oluşmadan fark etme ve önlemeye odaklı çalışacak bir erken uyarı sisteminin kurulması • ÇK sistemine giriş ile ilgili sorunların evrensek ÇK kavramına uygun şekilde giderilmesi • Önleyici, koruyucu ve destekleyici tedbirlerle ilgili mekanizmaların etkin olarak çalışmasının sağlanması • Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanması ve denetimine ilişkin sorunların giderilmesi • İl koordinasyonlarının stratejik düzeyde etkin şekilde çalışmasının sağlanması Eğitim sektörü bağlamında tanımlanan ve proje hedeflerimizle ilgili olan temel 15 hedef şunlardır: 1. Çocuğa ve ailesine hizmet veren kurumlarda çalışan personelin bilgi, tutum ve becerileri geliştirilecektir. 2. Toplumun önleme konusunda bilinçlendirilmesi ve erken uyarı ve yönlendirme mekanizmalarına ilişkin bilgi sahibi olması sağlanacaktır. 3. Ebeveynlerin ve çocukların önleme konusunda bilinçlendirilmesi ve erken uyarı ve yönlendirme mekanizmaları hakkında bilgi sahibi olması sağlanacaktır. 4. Risk taramalarının e-okul sistemi içine alınması ve uygulanmasının zorunlu hale getirilmesi sağlanacaktır. 5. Okullarda riskin tanımlanması ve yönlendirilmesine yönelik çalışmaların eğitim müfettişlerinin denetim sistemine dâhil edilmesi sağlanacaktır. 6. Rehberlik Araştırma Merkezlerinin (RAM) – okulun Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık hizmetleri – desteklenmesi için önleme çalışmalarında kullanılmak üzere standart paket programların geliştirilmesi sağlanacaktır. 7. Okullarda ‘’Sınıf Rehber Öğretmeni’’ sistemi uygulamaları güçlendirilecektir. 8. İllerde ön değerlendirme ekipleri oluşturulacak ve yaygınlaştırılacaktır; ön değerlendirme için standartlar belirlenecek ve bütün ekiplerin kullanması sağlanacaktır. 9. İl düzeyinde önleyici hizmetler, aile ve ergen danışma ve mahalle bazlı sosyal hizmet çalışmaları oluşturulacaktır. 10. Sağlık, sosyal hizmet ve adli hizmetlerin koordineli olarak sunumunu sağlayacak ve mağdurların zarar görmesini önleyecek müdahale birimleri (çocuk koruma merkezleri) kurulacaktır. 11. Çocukların tüm süreçte uygun psiko-sosyal destekten yararlanmasını sağlamak üzere adli hizmetler ile sosyal hizmetlerin işbirliğini güçlendirici bir model geliştirilecektir. 12. İl ve ilçe düzeyinde tedbirleri uygulamaktan sorumlu kurumlar arasında işbirliği sağlayacak olan ve kanunda öngörülen mekanizmalar güçlendirilecektir. 13. Tüm il koordinasyonları ve ilçe koordinasyonları üyelerinin çocuk koruma alanlarında kurumlar arasında koordinasyonu ve işbirliğini sağlama görevini güçlendirecek bilgi, tutum ve beceri eğitimi alması sağlanacaktır. 14. Stratejik düzeyde de il koordinasyonlarının işlerliğini arttırmaya yönelik, il koordinasyonlarını operasyonel olarak destekleyecek, belirli yetkilerle donatılmış ve vali (veya ilgili vali yardımcısı) emrinde valilikler bünyesinde hizmet veren çocuk hizmetleri koordinasyon merkezleri kurulacaktır. 15. Merkezi koordinasyon tarafından hazırlanan Çocuk Koruma Stratejik Planının yansıması izlenecek ve stratejik planın öngörülen gerçekleştirilmesi sağlanacaktır. – Çocuk Koruma Hizmetlerinde Koordinasyon Eylem Planı Koordinasyon Eylem Planı 10 bölümden oluşmaktadır: 1. Erken Uyarı Sistemi alanı: Farkındalık Yaratma - Duyarlılık 2. Erken Uyarı Sistemi alanı: Risk Tarama 3. Erken Uyarı Sistemi alanı: Ön Değerlendirme 4. Önleyici Hizmetlerin Geliştirilmesi ve Yaygınlaştırılması 5. Çocuk Koruma Sistemine Giriş Alanının Düzenlenmesi 6. Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler Alanı: Tedbire Karar Verilen Alan 7. Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler Alanı: Tedbirlerin Uygulandığı ve Denetlendiği Alan 8. Çocuk Koruma Sisteminin İl ve İlçe Düzeyinde Koordinasyonu Alanı 9. Çocuk Koruma Sisteminin Genel Yapısı 10. Stratejik Planın Uygulanması ve Uygulanmasının İzlenmesi Bu 10 alanda 46 hedef belirtilmektedir: • (46 hedef içinden) MEB’in katkısıyla gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Yalnızca Milli Eğitim Bakanlığı tarafından gerçekleştirilecek 6 hedef: Hedef 1.3 Ebeveynlerin ve çocukların önleme konusunda bilinçlendirilmesi ve erken uyarı ve yönlendirme hakkında bilgi sahibi olması sağlanacaktır. Hedef 2.1 Risk taramalarının e-okul sistemi içine alınması ve uygulanmasının (okul öncesi dâhil) zorunlu hale getirilmesi sağlanacaktır. Hedef 2.2 Okullarda (okul öncesi dâhil) riskin tanımlanması ve yönlendirilmesine ilişkin çalışmaların eğitim müfettişlerinin denetim sistemine dâhil edilmesi sağlanacaktır. Hedef 2.3 Rehberlik Araştırma Merkezlerinin (RAM) bölgelerindeki okullarda (okul öncesi dâhil) yapılan taramalarda ortaya çıkan risk koşullarına yönelik okul Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerini desteklemesi amacıyla önleme çalışmalarında kullanılmak üzere standart paket programların geliştirilmesi sağlanacaktır. Hedef 2.4 Okullarda “Sınıf Rehber Öğretmeni” sistemi uygulamaları güçlendirilecektir. Hedef 3.2 Risk durumlarında Ön Değerlendirme Ekibine yönlendirmenin esasları belirlenecek ve bütün alan çalışanlarınca bilinmesi sağlanacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı’nın katkılarıyla gerçekleştirilecek 12 (23 hedef içinden) temel faaliyet: 1. Uygulanan Aile Eğitim Programlarına önleme konusunda bilgi tutum ve beceri geliştirmeyi amaçlayan ek bir modülün geliştirilmesi 2. Çocuklara yönelik geliştirilen yaşam becerileri eğitimi programına yönelik olarak çocukların önleme konusundaki bilgi, tutum ve becerilerini geliştirmeyi hedefleyen ek bir modülün geliştirilmesi 3. Risk tarama formlarının e-okul sistemi içine dâhil edilmesi için gerekli program düzenlemesinin yapılması ve öğretmenler için risk tarama soruları ile ilgili e-eğitim modüllerinin ve el kitapçıklarının oluşturulması, öğretmenlerin e-okul sistemi konusunda bilgilendirilmesi 4. Psikolojik Danışmanlar/Rehber Öğretmenler ya da sınıf öğretmenleri tarafından uygulanacak önlemeye ilişkin (şiddet, ihmal, istismar, madde bağımlılığı vb.) standart paket programlarının geliştirilmesi. 5. RAM’larda ve okullarda çalışan Psikolojik Danışmanlar/Rehber Öğretmenlerin ya da okullarda çalışan sınıf rehber öğretmenlerinin ‘’önleme çalışmalarında kullanılacak’’ standart paket programlar vasıtasıyla bilgi ve yetkinliklerinin artırılmasına yönelik eğitimlerin uygulanması 6. Psikolojik Danışmanlar/Rehber Öğretmenler ve Ön Değerlendirme Ekibinin işbirliğini güçlendirmek için ‘’Eşgüdümlü Çalışabilme Eğitimi’’nin hazırlanması ve Psikolojik Danışmanlar/Rehber Öğretmenler ve Ön Değerlendirme Ekibine bu eğitimlerin verilmesi. Eğitimlerin Yaygınlaştırılması. 7. Okullarda Sınıf Rehber Öğretmeni sisteminin gözden geçirilmesi ve sınıf rehber öğretmenlerinin görev ve sorumluluklarının revize edilmesi 8. Sınıf Rehber Öğretmenlerinin rollerine ilişkin el kitapçığının oluşturulması 9. Sınıf Rehber Öğretmenlerinin riskleri erken dönemde tanıyabilme kapasitelerinin okuldaki rehber öğretmenler ve RAM vasıtasıyla geliştirilmesi 10. Nüfusa göre ihtiyaç duyulan ekip sayısı ve ekipler için gereken personel ihtiyacının il düzeyinde planlanması 11. Ekiplerin eğitim ve denetim ekibinin oluşturulması 12. Ön Değerlendirme Ekibine yönlendirme koşulları ve süreci hakkında alanda çalışan ilgili uzmanlara eğitim verilmesi. Milli Eğitim Bakanlığı’nın katkılarıyla gerçekleştirilecek 12 (23 hedef içinden) temel hedef: Hedef 1.1 Çocuğa hizmet veren kurumlarda çalışanların riski fark etme ve yönlendirme konusunda bilgi, tutum ve becerileri geliştirilecektir. Hedef 1.2 Toplumun önleme konusunda bilinçlendirilmesi ve erken uyarı ve yönlendirme mekanizmaları hakkında bilgi sahibi olmaları sağlanacaktır. Hedef 3.1 İllerde Ön Değerlendirme ekipleri kurulacak ve yaygınlaştırılacaktır. Hedef 4.2 Aile ve ergen danışma hizmetleri yaygınlaştırılacaktır. Hedef 5.1 İstismar durumlarında sağlık, sosyal hizmet ve adli hizmetlerin koordineli biçimde sunulmasını sağlayacak ve mağdurların müdahale süreçleri içinde zarar görmesini engelleyecek müdahale birimleri (çocuk izleme merkezi gibi çok disiplinli çalışma esasına göre çalışan sağlık birimleri) kurulacaktır. Hedef 7.1 Alınan koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarına ilişkin uygulama planlarının ve raporlarının uygun gerekçelere dayalı ve ulaşılması beklenen bir hedefi olacak şekilde hazırlanması sağlanacaktır. Hedef 7.2 Bakım ve sağlık tedbiri kararlarının uygulanmasını kolaylaştırmak için çok disiplinli bir ekibin hizmet verdiği bakım-tedavi-rehabilitasyon modeli veya merkez kurulacaktır. Hedef 7.4 Eğitim tedbiri kararlarının yerine getirilebilmesi için, uzun süre eğitim sistemi dışında kalan çocukların örgün eğitime uyumunu güçlendirecek telafi eğitim programları hazırlanarak uygulamaya konulacak, zorunlu eğitim çağı dışına çıkmış ancak ilköğretimi tamamlamamış olan çocuk eğitim almaları sağlanacaktır. Hedef 7.6 Danışmanlık tedbiri kararlarını uygulayacak yeterli sayıda ve uzmanlıkta danışmanın eğitimi temin edilecektir. Hedef 7.7 Koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının denetimini yapmakla yükümlü sosyal hizmetler il müdürlükleri bünyesinde denetim bürosu oluşturulacak ve denetim planı ve raporlarının incelemeyi gerçekleştiren sosyal hizmetler görevlileri ve çocuk halimlerine danışma sonucunda hazırlanması sağlanacaktır. Hedef 7.8 Güvenlik tedbirleri ve yargılama usulleri konusunda mevzuat değişikliği yapılacak ve güvenlik tedbirlerinin uygulanabileceği yeterli sayıda uzman personel ve uygun psiko sosyal programlara sahip kuruluşlar oluşturulacaktır. Hedef 9.5 Çocuk koruma mevzuatının uygulamaları düzenli olarak izlenecek, ihtiyaca göre yeniden düzenlenecek ve ilgili kurum mevzuatları bu kanun ile uyumlu hale getirilecektir. MEB’in katkılarıyla gerçekleştirilecek 12 hedef bünyesinde geliştirilecek 15 temel (70 faaliyet içerisinden) faaliyet: 1. Merkezi (adli sistem, eğitim, sağlık, gençlik ve spor, sosyal hizmetler vb.) ve yerel yönetimlerde çalışan personelin önleme, riski tanılama ve yönlendirme alanında bilgi, tutum ve becerisini geliştirici eğitim programları hazırlanacaktır. 2. Toplumu, çocuk koruma mekanizması (önleme, ihbar ve koruma) konusunda bilinçlendirecek kampanyalar düzenlenecektir. 3. Bilgilendirici doküman hazırlanması (broşür, afiş, film vb.) 4. İl düzeyinde ihtiyaç duyulan ön değerlendirme ekiplerinin sayısının, ekiplerin personel sayısının ve ekiplerin eğitilmesi, eğitimin sunulması ve ön değerlendirme ekiplerinin denetiminin planlanması. 5. İl ihtiyaç analizine göre aile ve ergen danışma merkezlerinin tüm nüfusu kapsayacak biçimde yaygınlaştırılması için gerekli zaman, kaynak ve personel ihtiyacını gösterir bir uygulama planının hazırlanması. 6. Pilot çalışma sonuçları dikkate alınarak, istismar durumlarına müdahale edecek ve sağlık, sosyal hizmet ve adalet hizmetlerinin koordineli şekilde sunulmasını sağlayacak çocuk koruma merkezlerine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi. 7. Çocuk Koruma merkezlerinin kurulması ve Merkez’lerdeki personelin eğitilmesi 8. Bakım, tedavi ve rehabilitasyon merkezlerine hizmet esasları mutabakata varılarak Adalet Bakanlığı, ASPB, Sağlık Bakanlığı ve MEB temsilcilerinden oluşan bir çalışma grubu oluşturulması. 9. Bu merkezlerde uygulanacak bakım, rehabilitasyon, tedavi programlarının hazırlanması ve personelin eğitilmesi. 10. 10-14 yaş grubu içerisinde yer alan, okula kaydolmamış ya da kayıtlı olduğu halde sürekli devamsız olan çocuklara için hazırlanmış ‘’Yetiştirici Sınıf Öğretim Programı’’nın geliştirilmesi ve zorunlu eğitim çağından çıkan ve ilköğretim mezunu olmayan çocukların eğitim almasını engelleyen mevzuatın değiştirilmesi. 11. Öğretmenlerin ve okul idarecilerinin, hakkında tedbir kararı alınan çocuklarla çalışma becerilerinin geliştirilmesi için eğitim programı hazırlanması ve uygulanması. 12. Danışmanlık tedbiri uygulamalarının izlenmesi için alan araştırması yapılması. 13. İl müdürlüklerinde denetim merkezlerinde çalışan ve denetim görevlilerine eğitim veren görevlilerin rollerini gösteren bir kılavuzun hazırlanması. 14. Çocuk koruma alanında önleyici ve destekleyici tedbirleri uygulayacak kurumlar için psiko-sosyal programların hazırlanması. 15. Çocuk Koruma Koordinasyon Merkezlerinin oluşturulmasında il koordinasyonunu sağlayacak bütçede pay ayrılması.